محمد بن على ظهيرى سمرقندى
مقدمهء مصحح 25
سندباد نامه ( فارسى )
گفتهاند ظهيرى علاوه بر نويسندگى در شاعرى نيز دست داشته است « 1 » و عوفى در لباب الالباب اشتباها دو قطعه شعر به او نسبت مىدهد « 2 » كه اولى در صفحات 13 و 14 سندبادنامهء ظهيرى آمده است و از انورى است نه ظهيرى ( بنگريد ديوان انورى ، مدرس رضوى ، ج 1 ، صص 95 - 94 ) و دومى كه در صفحهء 5 سندبادنامه آمده است ، در ديوان عثمان مختارى « 3 » و ابو الفرج رونى « 4 » وجود دارد . ظاهرا حق به جانب برتلس است كه او را شاعر ندانسته است . « 5 » البته خود ظهيرى نيز در هيچ جاى آثار خود اشاره به شاعرى خويش نكرده است ، بلكه او نويسندهاى است توانا كه آثارش گواه توانايى و مهارت او در نويسندگى است . ه - تحرير دقايقى مروزى ( ؟ ) : ذبيح الله صفا با استناد به لباب الالباب و كشف الظنون اظهار مىدارد : « بعد از فناروزى دو تهذيب از سندبادنامه به پارسى صورت گرفت : يكى از شمس الدين محمد بن على بن محمد الدقايقى المروزى - شاعر اواخر قرن ششم ه . كه اين كتاب را به نثرى مصنوع و مزيّن نگاشته بود و ديگرى ظهيرى سمرقندى » « 6 » اما آيا واقعا تحريرى از سندبادنامه توسط دقايقى مروزى صورت گرفته يا نه ؟ اولين كسى كه به اين مطلب اشاره كرده است ، صاحب لباب الالباب « 7 » است كه تحرير بختيارنامه و سندبادنامه را به او نسبت مىدهد و مىنويسد : مدتى مديد در بخارا مقام داشت و در خيال اين داعى آن است كه وى را ديده است . محمد قزوينى بسيار مستبعد مىدانست كه دو تن در زمان واحد متصدّى تهذيب و اصلاح يك كتاب گردند ، زيرا كه ظهيرى و عوفى معاصر بودند و از طرف
--> ( 1 ) . در كتاب تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى تا پايان قرن دهم هجرى ، سعيد نفيسى ، ج 1 ، ص 100 ، نام ظهيرى در زمرهء شاعران دربار ملوك خانيه ماوراء النهر آمده است . ( 2 ) . لباب الالباب عوفى ، تصحيح سعيد نفيسى ، صص 87 - 86 ( 3 ) . ديوان عثمان مختارى ، همايى ، ص 309 . ( 4 ) . ديوان ابو الفرج رونى ، چايكين ، ص 76 . ( 5 ) . تاريخ ادبيات فارسى - تاجيكى ، ى . ا . برتلس ، ص 487 ( به زبان روسى ) . ( 6 ) . تاريخ ادبيات در ايران ، ذبيح الله صفا ، ج 2 ، ص 1002 . ( 7 ) . لباب الالباب ، قزوينى ، ص 212 .